Λουκάς Βενετούλιας: Προφητικές εικόνες

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Η αναδρομική έκθεση έργων του Λουκά Βενετούλια στη Δημοτική Πινακοθήκη Θεσσαλονίκης (τον Οκτώβριο του 2010) έδωσε την ευκαιρία στο κοινό να γνωρίσει το έργο του σχετικά παραγνωρισμένου αυτού ζωγράφου, για τον οποίο ο Γιάννης Τσαρούχης είχε γράψει: «Ο νέος ζωγράφος Βενετούλιας έχει το πάθος για τη δουλειά του και την ευαισθησία του ξύπνια. Τηρεί με νεανική ζωντάνια τους νόμους της τέχνης, τους οποίους πιστεύει. Υπάρχει ένα άφθονο υλικό "τεχνικής" για να το καταφάγει μια μέρα η ευαισθησία του». Ο Βενετούλιας (1930-1984) γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη του μεσοπολέμου και έζησε την εφηβεία του στη δύσκολη δεκαετία του 1940, με την κατοχή και τον εμφύλιο. Μαθήτευσε αρχικά στον Πεντζίκη και αργότερα, κατά τη διάρκεια των σπουδών του στη Σχολή Καλών Τεχνών, στους Παπαλουκά και Μόραλη, αλλά γρήγορα ακολούθησε έναν δικό του δρόμο.

Ο Βενετούλιας αποτύπωσε σε μεγάλο μέρος του έργου του την ανάδυση της νέας θρησκείας των πολυεθνικών εταιριών, με τους ανθρώπους να περνούν σε δεύτερη μοίρα, να μην αντιμετωπίζονται ως πρόσωπα με ιδιαίτερα, μοναδικά χαρακτηριστικά αλλά ως εξαρτήματα εξουσιαστικών μηχανισμών και ως ρόλοι σε εμπορικούς συσχετισμούς ή ακόμη να χάνονται εντελώς από το προσκήνιο. Αυτό που θα είχε στο εξής σημασία ήταν η θέση του καθενός σε μια απρόσωπη κοινωνική και οικονομική πυραμίδα.

Η παλιά εποχή με τις παραδοσιακές γειτονιές, τους γραφικούς τύπους και τα κοινά μυστικά έδινε τη θέση της σε έναν νέο κόσμο, που χαρακτηριζόταν από τις τυπικές ανθρώπινες σχέσεις, την έμφαση στις οικονομικές διαδικασίες και την πολιτισμική αποικιοποίηση της Ελλάδας. Ο νέος εργασιακός μεσαίωνας ονομάστηκε πρόοδος και εκσυγχρονισμός και οι άνθρωποι που άφησαν τα χωριά τους για να ζήσουν σε διαμερίσματα-κλουβιά πίστεψαν προς στιγμήν ότι είναι οι προνομιούχοι της νέας εποχής. Όμως, ακόμη και αν οι περισσότεροι είχαν ξεγελαστεί, το μάτι του ζωγράφου δεν γελάστηκε. Ίσως επειδή η τέχνη είναι ένας σύντομος δρόμος για την αλήθεια, ένας δρόμος που παρακάμπτει τους απατηλούς συλλογισμούς.

Τα αστικά τοπία του Βενετούλια και η θεματολογία του χαρακτηρίζονται από μεγάλους όγκους τσιμέντου, παράλληλες και κάθετες γραμμές, γιαπιά, χώρους εργασίας, διαφημίσεις γιγαντιαίων διαστάσεων, ονόματα εταιριών που έπαιρναν σταδιακά μόνιμη θέση στο συλλογικό ασυνείδητο, θολές ανθρώπινες υπάρξεις σε κτήρια δικαστηρίων, παιχνίδια ενός σκοτεινού φωτός πάνω από τη Σαντορίνη. Το δράμα των ανθρώπων της εποχής του είναι ορατό και στα έργα όπου δεν υπάρχουν άνθρωποι αλλά μόνο κτήρια. Μέσω των χρωμάτων, του ύφους του, της έλλειψης αισιόδοξων μηνυμάτων και κυρίως μέσω της επιλογής των θεμάτων στέλνει ποικίλα πολιτικά μηνύματα στους θεατές των έργων του και τους καλεί να προβληματιστούν για τη θέση και τον ρόλο τους στον κόσμο που αλλάζει.

Τα έργα του μιλούν για τη μεταπολεμική Ελλάδα με τρόπο σαφή και αποκαλυπτικό. Αλλά δεν μένει εκεί. Προχωρεί στην αποτύπωση και της εποχής που έρχεται. Σε ορισμένες περιπτώσεις, για να θυμηθώ τον Nathaniel Hawthorne, τα έργα των ζωγράφων μπορούν να θεωρηθούν «προφητικές εικόνες», επειδή μόνο η τέχνη έχει τη δυνατότητα «να καλέσει το άδηλο Μέλλον να φανερωθεί στο Παρόν».

Διονύσης Στεργιούλας

[Πρώτη δημοσίευση: ιστολόγιο Out of the Walls, Νοέμβριος 2010]

Γκαλερί ΔΙΠΟΛΟ και Βασίλης Ιωαννίδης

Έργο του Ντίνου Παπασπύρου

Κατά την περίοδο 2008 έως 2011 ο Βασίλης Ιωαννίδης φιλοξένησε στη γκαλερί του Δίπολο (Δημητρίου Γούναρη 53) οκτώ εκθέσεις με θέμα τη Θεσσαλονίκη και κυρίως την αστική τοπιογραφία της. Πολλά από αυτά τα έργα εκτέθηκαν στη Δημοτική Πινακοθήκη Θεσσαλονίκης (Βίλα Μπιάνκα), μετά τον θάνατο του ζωγράφου και γκαλερίστα, σε μία μεγάλη έκθεση με τίτλο «Δίπολο: Ένα εικαστικό μυθιστόρημα για τη Θεσσαλονίκη» (2023). Με αφορμή την έκθεση κυκλοφόρησε ένας ιδιαίτερα επιμελημένος τόμος 228 σελίδων, την επιστημονική επιμέλεια του οποίου είχε ο εκλιπών, ενώ τον σχεδιασμό και την επιμέλεια δημιουργικού η κόρη του Μαρία Ιωαννίδου. Πρόκειται για μια πολύ σημαντική συνθετική εργασία, για μια προσφορά του Βασίλη Ιωαννίδη στην πόλη του, στην τέχνη του και στους συναδέλφους του, από την οποία θα ωφεληθεί όχι μόνο το ειδικό κοινό, αλλά και το ευρύτερο κοινό που απολαμβάνει τη ζωγραφική και αγαπά τη Θεσσαλονίκη.

Στον τόμο εκπροσωπούνται με έργα τους οι ζωγράφοι: Γιάννης Αδαμαντίδης, Άρτεμις Βλαχοπούλου, Σώτος Ζαχαριάδης, Φώνης Ζογλοπίτης, Ναταλία Θωμαῒδου, Βασίλης Ιωαννίδης, Κώστας Κουτρουμπής, Γιάννης Μαβίδης, Φίλιππος Μάνος, Ντίνος Παπασπύρου και Γιάννης Τσατσάγιας. Τα έργα τους είναι κατανεμημένα στις παρακάτω ενότητες, που αντιστοιχούν σε εκθέσεις που έγιναν στη γκαλερί Δίπολο: Άνω Πόλη, Το λιμάνι, Παραλία - Θερμαϊκός, Σκηνές με ανθρώπους στην παραλία, Κεντρική αγορά, Παραβαρδάρια περιοχή - Σιδηροδρομικός σταθμός, Γενικές απόψεις της Θεσσαλονίκης - Περιαστικός χώρος, Μνημεία της Θεσσαλονίκης - Αρχιτεκτονικά και βιομηχανικά κτίσματα.

 

Έργα του Κώστα Κουτρουμπή

Έργα του Γιάννη Τσατσάγια

Έργο του Βασίλη Ιωαννίδη

Ο ζωγράφος-γκαλερίστας Βασίλης Ιωαννίδης (2010)

Καραβάκια στο χαρτί

Ευαρίθμητα καραβάκια σχεδιασμένα με μελάνι από τον συγγραφέα και δημοσιογράφο Στέλιο Κούκο εκτίθενται στο καφέ Ζώγια (Αλ. Σβώλου 54, Θεσσαλονίκη, επιμελητής έκθεσης: Δημήτρης Παπαγεωργίου) ως το τέλος Αυγούστου του 2018. Όλα σε λευκό χαρτί μικρών διαστάσεων, μεγέθους καρτ-ποστάλ. Αντί για χρώματα, το φόντο και οι επιφάνειες καλύπτονται με επαναλαμβανόμενα διακοσμητικά μοτίβα. Τα διακοσμητικά στοιχεία-ψηφίδες μετριάζουν και ισορροπούν την εκφραστική λιτότητα, τη μεγάλη αφαίρεση και τη μονοδιάστατη θεματολογία δίνοντας στο τελικό αποτέλεσμα φυσικότητα και αισθητική αρμονία.

Το πλοίο, εκτός από τις ποικίλες αναπαραστάσεις του στη λογοτεχνία και στη ζωγραφική, έχει φορτιστεί, ως σύμβολο, και με πλήθος ερμηνειών. Από τον Sigmund Freud, που το θέλει να υποδηλώνει το θηλυκό στοιχείο, ως τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη (“η ναυς των ονείρων”), και από το δημοτικό τραγούδι ως τον Οδυσσέα Ελύτη, πρόκειται για μία εικόνα απολύτως οικεία, που ωστόσο πάντα μας εκπλήσσει. Δεν είναι τυχαία η αξιοποίηση της σχετικής θεματολογίας και στη χριστιανική εκκλησιαστική παράδοση (Ναυς ουρανοδρομούσα, λιμήν, άγκυρα).

Με τα σχέδιά του ο Στέλιος Κούκος δείχνει, αν όχι μακρινή επιρροή, σίγουρα αγάπη προς τη ζωγραφική του Νίκου Γαβριήλ Πεντζίκη. Ωραία, απλά σχέδια, που αποτελούν προϊόν άμεσης έκφρασης και έχουν κάτι από λαϊκή τέχνη και από την παράδοση του Αιγαίου.